5 Dakikaya Geliyorum Yalanı

 Türkiye'de 5 dakikaya geliyorum demek en yaygın ve pek de güvenilir olmayan bir zaman vaadidir. Peki bu 5 dakikaya geliyorum demenin arkasında ne olabilir:

• gelmeme,
• gelmek istememe,
• biraz daha uzanayım,
• yeni duştan çıktım, kim gelecek şimdi,
• yataktan yeni kalktım ama sana diyemedim,
• ve en muhteşem olanı daha evden bile çıkmadım ki.

Garip olan şudur ki; bu bir yalan da değildir, tamamen kültürel bir iletişim biçimidir. 

Biz aslında gelmek istemeyen bir millet değiliz ki, biz zamanla anlaşamayan gergin bir milletiz. İşte bu yüzden 5 dakikaya geliyorum demek Türk insanı için bir zaman göstergesi değil, bu bir gecikmeli de olsa söz verme biçimidir.

Türklerin Zaman Algısı 5 Dakika Demek Aslında İyi Niyettir 

Biz de 5 dakika aslında tam şu anlama geliyor: Gelmek istiyorum ama durum baya karışık bildiğin gibi değil demektir. 

Bu karışıklık: 

• Ütüde kalan gömlek, 
• Kaybolan çorap,
• Bir anda açılan buzdolabı kapağı,
• Aniden çalan bir telefon,
• Ne giysem kararsızlığı,
• Acaba gitmesem mi? kararsızlığı

gibi sonu kolay kolay gelmeyen bir sürü olasılıktan ortaya çıkar. 

Aslında bu 5 dakika bir süre değil de bir gecikmeli iyi niyettir. Yani diyoruz ki bekle gelmeye çalışıyorum. İşte burada 5 rakamı matematiksel değil, duygusallıktır. 

Bekletmek İstemem Ama Hayat Buna İzin Vermiyor

Bizde kimseyi bekletmeme niyeti vardır. Yani vicdani bir durumdur bu da. Ama yine hayat genelde şöyle akar:

• Otobüs gecikir, 
• Evden çıkarken anahtar kaybolur,
• Tam o esnada ev sahibi kira istemeye gelir,
• Hava buz gibidir ama sen 5 dakikaya geliyorum demişsindir, 
• Ve tabi ki şimdi kim gidecek üşengeçliği

Bu yüzden niyet tamamen iyidir fakat sonuç berbattır. Fakat yine de bu 5 dakika içimizi rahatlatır.

Vicdanen 5 dakikadır 

Gerçekleşen süre 27, 35, 43... dakikadır.

Sosyal Ayıp Duygusu: Hayır Denmez Abi

5 dakikaya geliyorum cümlesi çoğu zaman da hayır diyememenin sonucudur. Direk geliyorum desem ayıp olur. Bu yüzden; bu cümle hayır ama ilişkimiz de bozulmasın geleyim bari demektir. İşte biz ilişkiyi kurtarmak için zamanı feda ediyoruz. 

Kronik Hazırlanamama Sorunu

Şimdi kabul edelim, evden çıkmayı seven bir toplum değiliz. Gideceğimiz yere göre belirli ritüellerimiz vardır: Duş almak lazım, kıyafet bakılacak ve giyilecek, saçlar da çok önemli, aynaya uzunca bakılmalı, anahtar, cüzdan ve telefon kontrol edilecek ve evde bir şey unuttum mu panik atağı da geçirilecek...

Bunların hepsi 5 dakikayı mahveder ama tüm bunları göze alarak 5 dakikaya geliyorum deriz. 

Bu bir iyilik yanılgısıdır, kişiye karşı iyimseriz ama zaman karşı kötü niyetliyizdir. 

5 Dakika Yalanı Aslında Sosyal Yağlayıcıdır

Sosyologlara göre insanlar bazı küçük yalanları toplumsal uyumu korumak için söylerler. Aynen şunun gibi:

• İyiyim iyiyim
• sorun yok
• Hallederiz
• Gelirim

Bunlar da 5 dakikaya geliyorumla aynıdır. 

Kimseyi kırmamak için söylenen, gerçekte karşı tarafın duygusunu koruyan, toplumsal uyumu arttıran küçük bir tatlı yalandır. 

5 Dakikanın Psikolojisi 

Psikologlara göre bu yalan şu 3 şeyin bileşimidir: 

1) Erteleme davranışı yani aslında şu hiç de gelmek istemiyorum.

2) İnkar mekanizması yani 5 dakikada halledilir.

3) İyimserlik yanılgısı yani kısa sürer. 

Zihnimiz bizi kandırır ve süreyi küçümser 5 dakika ne ki halledilir. Sonra pat geç kalınır ama sonra yine 5 dakikaya oradayım deriz. 

Peki Neden 1, 2, 3 Değil de 5 Deriz

1 dakika desek yalan olduğu bariz anlaşılır. 3 dakika desek çok kısa olur. 10 dakika desek bu da çok uzun olur. 5 rakamı tam umut veren bir rakam.  Evrensel masumiyet süresi olan 5'i söyleriz hep. 

Gerçek şu ki: Türk insanı acele etmeyi sevmez ama ilişkiye de zarar vermek istemez. Bu yüzden dünyanın en tatlı yalanı ortaya çıkar 5 dakikaya geliyorum. Bu cümlenin içinde: sevgi, umut, panik, beklenti, erteleme, samimiyet, insanlık hali... vardır. 

Ve en güzeli bu cümleyi söylediğimizde herkesle şu anlaşmayı yaparız: Ben geç kalacağım ama sen bunu üzerine alma. 

İşte bu cümle yıllardır değişmeyen Türk klasiğidir.